Bir Davranış Ne Zaman Anormal Olur?
İnsanların hikayelerini anlatırken sık sık duraksayıp, gözlerimin içine bakarak sordukları o meşhur soru vardır: "Bu hissettiklerim normal mi? Yoksa ben deliriyor muyum?"
Bu soru aslında insanın en temel ihtiyacından, yani "ait olma" ve "uyum sağlama" arzusundan gelir. Ancak bir davranışa "anormal" etiketini yapıştırmadan önce, bu kavramın ne kadar esnek olduğunu ve nerede durduğumuzu iyi anlamamız gerekir.
1. Kültürün Aynasında "Normal"
Öncelikle şunu kabul edelim: Normal, coğrafyaya göre şekil değiştiren bir bukalemundur. Bir cenaze töreninde yüksek sesle ağlamak, giysilerini yırtmak bazı kültürlerde yasın en sağlıklı, en "normal" dışavurumu iken; daha batılı veya stoacı toplumlarda bu davranış "histerik" veya "aşırı" olarak etiketlenebilir. Eğer toplumun genel geçer kurallarını ihlal ediyorsa, ilk sinyal yanmış demektir.
2. Bilimin Gözünde "Standart Dışı" Olmak
Bilimsel olarak anormallik, çoğunluğun (standart olanın) dışında kalma durumudur. İnsan davranışlarını bir çan eğrisi gibi düşünün. Ancak burada çok önemli bir tuzak var: Her standart dışı durum "kötü" veya "hasta" demek değildir. Albert Einstein’ın zekası da istatistiksel olarak "anormal" derecede yüksekti. Ancak bu bir bozukluk değil, bir hediyeydi.
3. Peki, Çizgiyi Nerede Çekiyoruz? (4 Temel Kriter)
İşlevsizlik (Dysfunction): Bu davranış, kişinin günlük hayatını sürdürmesine engel oluyor mu? İşine gidemiyor, ilişkilerini sürdüremiyor mu?
Izdırap (Distress): Kişi bu durumdan dolayı derin bir acı, üzüntü veya kaygı duyuyor mu?
Tehlike (Danger): Kendisine veya başkalarına fiziksel bir zarar verme riski taşıyor mu?
Sapkınlık/Norm Dışılık (Deviance): Sosyal normlardan ne kadar koptuğu meselesi.
Sonuç Olarak
Eğer zaman zaman "farklı" hissediyorsanız, endişeye kapılmayın. Hepimiz zaman zaman standartların dışına çıkar, kendi iç dünyamızın ritmine göre dans ederiz. Ancak, yaşadığınız durumlar hayatınızın direksiyonunu elinizden alıyorsa ve size acı veriyorsa; o zaman bu "anormalliği" bir yardım çığlığı olarak görüp bir uzmana başvurmak en sağlıklı adımdır.
"Normal" olmak zorunda değilsiniz, ama "iyi" olmayı hak ediyorsunuz...